Γνώμες Επιτροπής Νομικών Θεμάτων

Κατά την άποψη μας, επί του πιο πάνω ερωτήματος  προσήκει η  ακόλουθη απάντηση:

1. Σύμφωνα με το δεύτερο εδάφιο της παραγράφου 1 του άρθρου 15 του Νόμου 3463/2006 «Αν η επιμέλεια περιέλθει στον έναν από τους γονείς, με τελεσίδικη δικαστική απόφαση που εκδίδεται κατά την τακτική διαδικασία, το τέκνο αποκτά τη δημοτικότητα του γονέα αυτού».

 Όταν εκδόθηκε ο Νόμος 3463/2006, η ανάθεση της επιμέλειας μπορούσε να γίνει μόνο με δικαστική απόφαση.

1. Όμως,  μετά την τροποποίηση   του  άρθρου  1441 ΑΚ  με τον Νόμο 4800/2021, σε περίπτωση συναινετικού διαζυγίου, προϋπόθεση για την λύση του γάμου,  είναι οι σύζυγοι - με συμφωνία τους, που είτε περιλαμβάνεται στην συμφωνία τους περί λύσης του γάμου τους, είτε καταρτίζεται χωριστά και, σε κάθε περίπτωση,  ισχύει για τουλάχιστον δυο (2) έτη και παρατείνεται αυτοδικαίως  -  να ρυθμίζουν την κατανομή της γονικής μέριμνας και ιδίως την  επιμέλεια των τέκνων, τον τόπο  διαμονής τους, τον γονέα με τον οποίο διαμένουν, την επικοινωνία τους με τον άλλο γονέα και την διατροφή τους.

Η έγγραφη συμφωνία για τη λύση του γάμου, καθώς και κάθε ενδεχομένως   χωριστή συμφωνία για την κατανομή της γονικής μέριμνας, την επιμέλεια, τον τόπο διαμονής, την επικοινωνία και τη διατροφή των ανηλίκων τέκνων, υποβάλλονται σε συμβολαιογράφο, ο οποίος  συντάσσει πράξη με την οποία βεβαιώνει τη λύση του γάμου, επικυρώνει τις συμφωνίες των συζύγων και τις ενσωματώνει σε αυτή. Όταν η βεβαίωση αφορά στην επιμέλεια, επικοινωνία και διατροφή των ανηλίκων τέκνων, η πράξη αποτελεί εκτελεστό τίτλο με τις προϋποθέσεις του άρθρου 1441 ΑΚ.

Από τα ανωτέρω καθίσταται σαφές ότι, σε περίπτωση συναινετικού διαζυγίου, η επιμέλεια του προσώπου του τέκνου, η  οποία  περιλαμβάνει και τον καθορισμό του τόπου της κατοικίας του, με βάση τον οποίο καθορίζεται και ο Δήμος όπου εγγράφεται, ορίζεται με συμβολαιογραφική πράξη, που δεν υπόκειται σε επικύρωση από Δικαστήριο ή άλλη Αρχή.

Χρησιμοποιώντας την εν λόγω συμβολαιογραφική πράξη ,ο έχων την επιμέλεια του προσώπου του τέκνου μπορεί  να το  εγγράψει στον Δήμο όπου είναι εγγεγραμμένος ο ίδιος.

1. Εξ άλλου, μετά την τροποποίηση του άρθρου 1514 ΑΚ,  με τον ίδιο Νόμο 4800/2021, κατά παρέκκλιση από την από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνα, οι γονείς μπορούν με έγγραφο βεβαίας χρονολογίας να ρυθμίζουν διαφορετικά την κατανομή της γονικής μέριμνας, ιδίως να αναθέτουν την άσκησή της στον έναν από αυτούς, και να καθορίζουν τον τόπο κατοικίας του τέκνου τους, τον γονέα με τον οποίο θα διαμένει, καθώς και τον τρόπο επικοινωνίας του με τον άλλο γονέα.

Επίσης,  εάν  δεν είναι δυνατή η από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας, εξαιτίας διαφωνίας των γονέων, καθένας  από αυτούς  προσφεύγει σε διαμεσολάβηση, εξαιρουμένων των περιπτώσεων ενδοοικογενειακής βίας, όπως ο νόμος ορίζει. Αν διαφωνούν, αποφασίζει το δικαστήριο.

Το δικαστήριο μπορεί ανάλογα με την περίπτωση:

β)

γ) να διατάξει διαμεσολάβηση ή την επανάληψη διακοπείσας διαμεσολάβησης, ορίζοντας συγχρόνως τον διαμεσολαβητή.

Στις περιπτώσεις του άρθρου 1514 ΑΚ, οι γονείς δικαιούνται να προσφύγουν σε διαμεσολάβηση και μόνο εάν διαφωνούν αποφασίζει το Δικαστήριο σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας, στην οποία περιλαμβάνεται η επιμέλεια του  προσώπου του τέκνου.

Ανεξάρτητα  από την έννοια, που προσδίδεται στην πρόβλεψη του Νόμου ότι το Δικαστήριο αποφασίζει  «εάν διαφωνούν» οι γονείς», δηλαδή εάν  η διαφωνία των γονέων αφορά αυτή καθ’ εαυτή την προσφυγή στην διαμεσολάβηση ή την διαφωνία τους στα πλαίσια της διαδικασίας διαμεσολάβησης, που παρεμποδίζει την εξεύρεση λύσης (συμφωνίας) ως προς την κατανομή της γονικής μέριμνας,  γεγονός είναι ότι ο Νόμος επιτρέπει την κατανομή της γονικής μέριμνας με συμφωνία των γονέων, που επιτυγχάνεται στα πλαίσια διαμεσολάβησης.

Με την κατάθεση του στην Γραμματεία του αρμόδιου Πρωτοδικείου, το Πρακτικό, που προκύπτει από την διαμεσολάβηση, όχι μόνο καθίσταται τίτλος εκτελεστός, αλλά αποκτά και βέβαια χρονολογία.

Οι διατάξεις του Νόμου 4800/2021 υπερισχύουν ως μεταγενέστερες εκείνων του Νόμου 3463/2006 και, κατά συνέπεια, η δημοτικότητα ανηλίκων τέκνων δύναται να καθοριστεί με συμφωνία των γονέων, που περιβάλλεται τον συμβολαιογραφικό τύπο ή που λαμβάνεται στα πλαίσια διαδικασίας διαμεσολάβησης, χωρίς να απαιτείται δικαστική απόφαση περί αυτού του καθορισμού.

Επί του πιο πάνω ερωτήματος,  προσήκει, κατά την άποψη μας, η εξής απάντηση:

Σε περίπτωση συναινετικού διαζυγίου κατ’ άρθρο 1441 ΑΚ όπως τροποποιηθέν ισχύει, εάν   υπάρχουν ανήλικα τέκνα, για να λυθεί ο γάμος, πρέπει με την έγγραφη συμφωνία των συζύγων για την λύση του γάμου τους ή με άλλη μεταξύ τους  συμφωνία, να ρυθμίζεται η κατανομή της γονικής μέριμνας και ιδίως η επιμέλεια των τέκνων, ο τόπος διαμονής τους, ο γονέας με τον οποίο διαμένουν, η επικοινωνία τους με τον άλλο γονέα και η διατροφή τους.

Η έγγραφη συμφωνία για τη λύση του γάμου, καθώς και κάθε χωριστή συμφωνία για την κατανομή της γονικής μέριμνας, την επιμέλεια, τον τόπο διαμονής, την επικοινωνία και τη διατροφή των ανηλίκων τέκνων, υποβάλλονται σε συμβολαιογράφο, ο οποίος   συντάσσει πράξη με την οποία βεβαιώνει τη λύση του γάμου, επικυρώνει τις συμφωνίες των συζύγων και τις ενσωματώνει σε αυτή.  

Σύμφωνα με το άρθρο 1514 ΑΚ όπως και αυτό τροποποιηθέν ισχύει, κατά παρέκκλιση του άρθρου 1513, οι γονείς μπορούν με έγγραφο βεβαίας χρονολογίας να ρυθμίζουν διαφορετικά την κατανομή της γονικής μέριμνας, ιδίως να αναθέτουν την άσκησή της στον έναν από αυτούς  και να καθορίζουν τον τόπο κατοικίας του τέκνου τους, τον γονέα με τον οποίο θα διαμένει, καθώς και τον τρόπο επικοινωνίας του με τον άλλο γονέα.

Η διάταξη της παραγράφου 2 του άρθρου 1514, σύμφωνα με την οποία «……… αν η γονική μέριμνα ασκείται αντίθετα προς το συμφέρον του τέκνου, καθένας από τους γονείς προσφεύγει σε διαμεσολάβηση, ………… αν διαφωνούν, αποφασίζει το δικαστήριο» δεν εφαρμόζεται εν προκειμένω διότι και οι δυο γονείς συμφωνούν ότι δεν είναι σε θέση να ασκούν την γονική μέριμνα,  στην οποία συμπεριλαμβάνεται η επιμέλεια του προσώπου των  τέκνων,  όπως το περιεχόμενο της προσδιορίζεται ανωτέρω. Κατά συνέπεια δεν συντρέχει περίπτωση προσφυγής τους σε διαμεσολάβηση.

Εξ άλλου,  η προσφυγή σε διαμεσολάβηση για την ανάθεση σε τρίτο ή τρίτους  έστω  μέρους της γονικής μέριμνας όπως είναι η επιμέλεια του προσώπου του ανηλίκου  τέκνου, θα προϋπέθετε εξουσία διάθεσης της γονικής μέριμνας, η οποία όμως ,είναι και  δικαίωμα, αλλά και υποχρέωση και των δυο γονέων, που κατ’ αρχήν την ασκούν από κοινού. Κατ’ εξαίρεση, οι γονείς μπορούν να  μοιράζουν  μεταξύ τους  - αλλά όχι και με τρίτους -  την γονική μέριμνα ή και να την αναθέτουν στον ένα από αυτούς,  μόνο στις περιπτώσεις  του συναινετικού διαζυγίου και σε εκείνες του άρθρου 1514 ΑΚ.

Κατά συνέπεια, η  ανάθεση σε τρίτο ή τρίτους της γονικής μέριμνας ή έστω μόνο  της επιμέλειας του ή των προσώπων των ανηλίκων τέκνων δεν μπορεί να γίνει με εκούσια διαμεσολάβηση αλλά μόνο με δικαστική απόφαση.

Επί του ως άνω ερωτήματος προσήκει κατά την εδώ υποστηριζόμενη άποψη η εξής απάντηση:

Σύμφωνα με την καθιερωθείσα ερμηνευτική προσέγγιση η διαφορά κρίνεται κατά την ειδική διαδικασία των περιουσιακών διαφορών (άρθρ. 614). Ως εκ τούτου δεν υπάρχει υποχρέωση για διαμεσολάβηση (άρθρ. 6 παρ. 1 β ν. 4640/2019).

Επί του ως άνω ερωτήματος προσήκει κατά την εδώ υποστηριζόμενη άποψη η εξής απάντηση:

Το ενημερωτικό έγγραφο για τη δυνατότητα διαμεσολαβητικής διευθέτησης της διαφοράς κατ΄άρθρ. 3 παρ. 2 ν. 4640/2019 μπορεί να υπογραφεί για λογαριασμό του εντολέως από τον εντολοδόχο, γενικό ή ειδικό, ενώ θα πρέπει να υπογραφεί και από τον πληρεξούσιο δικηγόρο. Οι διαφορετικές ιδιότητες του εντολοδόχου για τη διεξαγωγή συγκεκριμένης υπόθεσης, ή πολλώ μάλλον, του γενικού εντολοδόχου (ΑΚ 713 επόμ.) και του δικαστικού πληρεξουσίου (άρθρ. 94 ΚΠολΔ) μπορούν να συμπίπτουν στο ίδιο πρόσωπο.

Επί του ως άνω ερωτήματος προσήκει κατά την εδώ υποστηριζόμενη άποψη η εξής απάντηση:

Οι αρμοδιότητες της Κεντρικής Επιτροπής Διαμεσολάβησης (ΚΕΔ) σε σχέση με το διορισμό διαμεσολαβητή προβλέπονται στη διάταξη του άρθρ. 7 παρ. 1 ν. 4610/2019. Ο νομοθέτης εντάσσει σε Υποχρεωτική Αρχική Συνεδρία (ΥΑΣ) και την περίπτωση κατά την οποία προβλέπεται σε έγγραφη συμφωνία των μερών ρήτρα διαμεσολάβησης (άρθρ. 7 παρ. 1 γ). Η αρμοδιότητα της ΚΕΔ για διορισμό διαμεσολαβητή προϋποθέτει ρήτρα διαμεσολάβησης σε ισχύ, που δεν έχει δηλαδή στο μεταξύ καταργηθεί με αντίθετη, ρητή ή σιωπηρή, συμφωνία των μερών και αδυναμία επικοινωνίας με το έτερο μέρος.

Εννοείται ότι αρμόδιο να κρίνει είναι το δικαστήριο της ανακοπής.

Επί του ως άνω ερωτήματος προσήκει κατά την εδώ υποστηριζόμενη άποψη η εξής απάντηση:

1. Κατά τη διάταξη του άρθρ. 6 παρ. 2α ν. 2664/1998 «Εθνικό Κτηματολόγιο και άλλες διατάξεις» σε περίπτωση ανακριβούς πρώτης εγγραφής μπορεί να ζητηθεί με αγωγή η αναγνώριση του δικαιώματος που προσβάλλεται με την ανακριβή εγγραφή και η διόρθωση της εγγραφής. Πριν από τη συζήτηση της αγωγής ο ενάγων οφείλει επί ποινή απαραδέκτου να καλέσει σε υποχρεωτική πρώτη συνεδρία (ΥΑΣ) τους εναγόμενους. Σε περίπτωση επίτευξης συμφωνίας το πρακτικό καταχωρίζεται στο κτηματολογικό φύλλο και διορθώνεται η ανακριβής κτηματολογική εγγραφή (παρ. 2 γ). Η επίλυση της διαφοράς μέσω διαμεσολάβησης δεν πρέπει να υποκρύπτει άτυπη μεταβίβαση του ακινήτου (άρθρ. 2 ε΄).

2. Από την παραπάνω παράθεση προκύπτει ότι προϋπόθεση για το παραδεκτό της συζήτησης της αγωγής είναι η υπαγωγή της υποθέσεως σε ΥΑΣ. Το ρήμα «οφείλει» ερμηνεύεται εν προκειμένω ως «υποχρεούται», κάτι που προκύπτει και από την προβλεπόμενη συνέπεια του απαραδέκτου χωρίς την ανάγκη επικλήσεως και αποδείξεως βλάβης.

Σε περίπτωση επιτεύξεως συμφωνίας καταχωρείται το πρακτικό και διορθώνεται η εγγραφή, χωρίς να απαιτούνται η κήρυξη της συμφωνίας ως εκτελεστής, η κατάρτιση της με συμβολαιογραφική πράξη (arg. εκ του άρθρ. 6 παρ. 2 ε΄ ) ή πρόσθετες διατυπώσεις για τη μεταγραφή. Το πρακτικό διαμεσολάβησης εξισώνεται πλήρως με αμετάκλητη δικαστική απόφαση που δέχεται την αγωγή (άρθρ. 7 παρ. 3) ν. 2664/1998.

3. Η ρύθμιση για τη «κτηματολογική διαμεσολάβηση» εισήχθη με το άρθρ. 8 ν. 4821/2021. Προβλέπει τη διαμεσολάβηση υπό τη μορφή της ΥΑΣ και αναφέρεται σε αγωγές που θα ασκηθούν μετά την 01-04-2022 (ΥΑ 700/2021).

Κατ΄ ορθή ερμηνεία και για την ταυτότητα του νομικού λόγου η ρύθμιση μπορεί να εφαρμοσθεί και σε περιπτώσεις εκούσιας υπαγωγής διαφοράς σε διαμεσολάβηση που γίνεται κατά τη διάρκεια εκκρεμούς δίκης που έχει δρομολογηθεί με άσκηση αγωγής πριν από την έναρξη ισχύος του νόμου. Ο νόμος (4821/2021) αναφέρεται σε ΥΑΣ, αυτό όμως δεν αποκλείει την υπαγωγή διαφοράς σε διαμεσολάβηση και με συμφωνία των μερών.

Επί του ως άνω ερωτήματος προσήκει κατά την εδώ υποστηριζόμενη άποψη η εξής απάντηση:

Σε Υποχρεωτική Αρχική Συνεδρία (ΥΑΣ) υπάγονται διαφορές που εκδικάζονται κατά την τακτική διαδικασία (άρθρ. 6 παρ. 1β ν. 4640/2019). Επομένως, διαφορές για ζημίες από αυτοκίνητα που εκδικάζονται με βάση την ειδική διαδικασία των περιουσιακών διαφορών (άρθρ. 614 ΚΠολΔ) δεν υπάγονται σε ΥΑΣ.

Επί του ως άνω ερωτήματος προσήκει κατά την εδώ υποστηριζόμενη άποψη η εξής απάντηση:

Σε Υποχρεωτική Αρχική Συνεδρία υπάγονται υποθέσεις που είναι χρηματικά αποτιμητές. Επομένως, αγωγή με την οποίαν επιδιώκεται η αναγνώριση δικαστικής αποφάσεως ως ανυπόστατης για το λόγο ότι εκδόθηκε κατά προσώπου ανύπαρκτου κατά την άσκηση της αγωγής δεν υπόκειται σε ΥΑΣ. 

Επί του ως άνω ερωτήματος προσήκει κατά την εδώ υποστηριζόμενη άποψη η εξής απάντηση:

Διαμεσολάβηση για οικογενειακής φύσεως διαφορές προβλέπεται στο νόμο αν υφίσταται μεταξύ των μερών κάποια διαφορά (άρθρ. 6 παρ. 1α ν. 4640/2019 και άρθρ. 1514 ΑΚ όπως ισχύει). Υπό την προϋπόθεση αυτή τυχόν συμφωνία που ήθελε επιτευχθεί στο πλαίσιο της διαδικασίας διαμεσολάβησης αποκτά την έννομη συνέπειας της εκτελεστότητας (άρθρ. 8 παρ. 2 ν. 4640/2016). 

Οι μισθωτικές διαφορές εκδικάζονται κατά την ειδική διαδικασία των περιουσιακών διαφορών (άρθρ. 614 ΚΠολΔ) και ως τέτοιες δεν υπάγονται σε Υποχρεωτική Αρχική Συνεδρία (άρθρ. 6 παρ. 1 β ν. 4640/2019).

Επί του ως άνω ερωτήματος προσήκει κατά την εδώ υποστηριζόμενη άποψη η εξής απάντηση:

Κατά τη διάταξη του άρθρ. 7 παρ. 1 ν. 4640/2019 ο διαμεσολαβητής υποχρεούται μέσα σε προθεσμία τριών εργάσιμων ημερών να δηλώσει αν αποδέχεται τον διορισμό του από την Κεντρική Επιτροπή Διαμεσολάβησης (ΚΕΔ). Τεκμαίρεται μη αποδοχή αν ήθελε παρέλθει άπρακτη η σχετική προθεσμία των τριών εργάσιμων ημερών. Σε περίπτωση αποδοχής ο διαμεσολαβητής υποχρεούται να εκπληρώσει το έργο της διαμεσολάβησης ενόψει και του γεγονότος ότι η υπαγωγή υποθέσεων σε Υποχρεωτική Αρχική Συνεδρία είναι προϋπόθεση για το παραδεκτό συζητήσεως ενδίκου βοηθήματος. Κατ΄ εξαίρεση ο διαμεσολαβητής υποχρεούται να μη συνεχίσει τη διενέργεια διαμεσολάβησης προτού γνωστοποιήσει στα μέρη τυχόν στοιχεία ή γεγονότα που ενδέχεται να επηρεάσουν ή να δώσουν την εντύπωση ότι επηρεάζουν την αμεροληψία και την ανεξαρτησία του (άρθρ. 13 ν. 4640/2019). Η ρύθμιση ισχύει και για την περίπτωση του διορισμού διαμεσολαβητή από την ΚΕΔ. Αντίστοιχη αντιμετώπιση προβλέπεται για την περίπτωση της συγκρούσεως συμφερόντων κατ΄ άρθρ. 14 ν. 4640/2019.